Heeft u een conflict met uw werkgever, verhuurder, zakenpartner, leverancier of een overheidsinstantie? Dan wilt u waarschijnlijk weten of u recht heeft op juridische hulp. Misschien heeft u een rechtsbijstandverzekering afgesloten. Mogelijk komt u in aanmerking voor gesubsidieerde rechtsbijstand. U kunt natuurlijk ook rechtstreeks een advocaat inschakelen.
Het antwoord op de vraag “heb ik recht op rechtsbijstand?” hangt af van uw persoonlijke situatie, de aard van het conflict en de manier waarop u de juridische hulp wilt financieren.
Bij CKH Advocaten helpen wij ondernemers en particulieren bij uiteenlopende juridische vraagstukken. In dit artikel leggen we uit welke vormen van rechtsbijstand er zijn en welke aandachtspunten daarbij een rol spelen.
Is rechtsbijstand een wettelijk recht?
Het recht op rechtsbijstand is opgenomen in artikel 18 van de Grondwet. Dit betekent dat u zich bij een juridische procedure of een geschil met de overheid mag laten bijstaan. Dat kan bijvoorbeeld door een advocaat of een andere juridische deskundige.
Dit grondrecht betekent echter niet dat de overheid of een verzekeraar automatisch alle kosten van juridische hulp betaalt. In veel situaties moet u de kosten zelf dragen. Voor mensen die onvoldoende financiële middelen hebben, bestaat onder bepaalde voorwaarden gesubsidieerde rechtsbijstand.
In de praktijk zijn er verschillende manieren waarop juridische hulp kan worden betaald:
- via een rechtsbijstandverzekering;
- via gesubsidieerde rechtsbijstand, ook wel een toevoeging genoemd;
- via een vakbond, brancheorganisatie of andere ledenorganisatie;
- door rechtstreeks zelf een advocaat in te schakelen.
Welke mogelijkheid voor u beschikbaar is, moet per situatie worden beoordeeld.
Rechtsbijstand via een rechtsbijstandverzekering
Heeft u een rechtsbijstandverzekering? Dan kunt u bij een juridisch conflict mogelijk een beroep doen op uw verzekeraar. Of uw conflict daadwerkelijk wordt behandeld, hangt af van de verzekeringsvoorwaarden en de dekking die u heeft gekozen.
Een rechtsbijstandverzekering bestaat vaak uit verschillende modules. Voorbeelden zijn:
- werk en inkomen;
- verkeer;
- wonen;
- consumentenzaken;
- familie en vermogen;
- belasting en vermogen;
- zakelijke rechtsbijstand.
Heeft u alleen een verkeersmodule afgesloten? Dan is een arbeidsconflict normaal gesproken niet verzekerd. Een particuliere rechtsbijstandverzekering biedt bovendien meestal geen dekking voor conflicten die voortkomen uit uw onderneming.
Wanneer biedt een rechtsbijstandverzekering dekking?
Een verzekering biedt alleen rechtsbijstand wanneer het geschil binnen de verzekerde dekking valt. De verzekeraar kijkt onder andere naar het moment waarop het conflict is ontstaan en naar de gebeurtenissen die aan het conflict voorafgingen.
Bij de beoordeling kunnen de volgende vragen een rol spelen:
- Valt het juridische probleem binnen een verzekerde module?
- Is het conflict ontstaan nadat de verzekering is ingegaan?
- Was het conflict bij het afsluiten van de verzekering al te verwachten?
- Geldt er een wachttijd?
- Is het financiële belang van het geschil hoog genoeg?
- Is de betreffende gebeurtenis niet uitgesloten in de polisvoorwaarden?
- Is er volgens de verzekeraar een redelijke kans op een succesvol resultaat?
Een rechtsbijstandverzekering kan daarom meestal niet worden afgesloten nadat een conflict al is ontstaan. Verzekeraars sluiten bestaande en voorzienbare geschillen doorgaans uit.
Meld een conflict zo snel mogelijk bij uw verzekeraar. Wacht u te lang, dan kan dit de behandeling van de zaak bemoeilijken. Stuur bij de melding direct de belangrijkste documenten mee, zoals overeenkomsten, brieven, e-mails en eventuele ingebrekestellingen.
Mag een rechtsbijstandverzekeraar uw aanvraag weigeren?
Een rechtsbijstandverzekeraar mag een verzoek afwijzen wanneer het geschil niet onder de polis valt. De verzekeraar moet de afwijzing kunnen baseren op de verzekeringsvoorwaarden.
Veel voorkomende redenen voor een afwijzing zijn:
- het conflict bestond al vóór het afsluiten van de verzekering;
- de juiste module is niet meeverzekerd;
- het geschil betreft een uitgesloten onderwerp;
- het financiële belang is lager dan het minimumbelang uit de polis;
- de kosten vallen boven het maximale verzekerde bedrag;
- de zaak houdt verband met zakelijke activiteiten die niet zijn verzekerd;
- volgens de verzekeraar bestaat onvoldoende kans op een positief resultaat.
Bent u het niet eens met de beoordeling? Vraag dan om een schriftelijke en gemotiveerde beslissing. Controleer vervolgens de geschillenregeling in uw polisvoorwaarden. Soms kunt u een onafhankelijke deskundige laten beoordelen of de zaak juridisch haalbaar is.
Heeft u vrije advocaatkeuze?
Een belangrijk onderwerp bij rechtsbijstandverzekeringen is de vrije advocaatkeuze. Veel verzekeraars laten juridische zaken in eerste instantie behandelen door juristen die bij de verzekeraar of een uitvoeringsorganisatie werken.
Wanneer een gerechtelijke of administratieve procedure moet worden gevoerd, heeft u in beginsel het recht om zelf een advocaat of andere bevoegde rechtshulpverlener te kiezen. Dit kan ook gelden wanneer het in de betreffende procedure niet verplicht is om een advocaat in te schakelen.
De vrije advocaatkeuze is echter niet onbeperkt. In de buitengerechtelijke fase bestaat niet automatisch het recht om op kosten van de verzekeraar een externe advocaat in te schakelen. Ook kunnen in de polis voorwaarden staan over de maximale vergoeding, het uurtarief en de procedure voor het inschakelen van een externe advocaat.
Lees meer over dit onderwerp in ons artikel over de vrije advocaatkeuze bij een rechtsbijstandverzekering.
Schakel niet zonder overleg met de verzekeraar een externe advocaat in. Wanneer u vooraf geen toestemming vraagt, bestaat het risico dat de verzekeraar de advocaatkosten niet of slechts gedeeltelijk vergoedt.
Wat is gesubsidieerde rechtsbijstand?
Kunt u de kosten van een advocaat niet volledig zelf betalen? Dan komt u mogelijk in aanmerking voor gesubsidieerde rechtsbijstand. Dit wordt ook wel procederen op basis van een toevoeging genoemd.
Bij een toevoeging betaalt de overheid een deel van de advocaatkosten. U betaalt zelf meestal een eigen bijdrage. Hoe hoog die bijdrage is, hangt onder meer af van uw inkomen en uw persoonlijke situatie.
De Raad voor Rechtsbijstand bepaalt of u recht heeft op een toevoeging. Daarbij wordt onder andere gekeken naar:
- uw inkomen;
- uw vermogen, waaronder spaargeld;
- het inkomen en vermogen van een eventuele partner;
- het financiële belang van de zaak;
- de aard en ernst van het juridische probleem;
- de vraag of hulp van een advocaat werkelijk noodzakelijk is.
Uw advocaat vraagt de toevoeging namens u aan. De Raad voor Rechtsbijstand ontvangt hiervoor financiële gegevens van de Belastingdienst. Daarbij wordt in beginsel gekeken naar uw inkomen en vermogen van twee jaar vóór het jaar waarin de aanvraag wordt gedaan.
Welke kosten vallen niet onder een toevoeging?
Een toevoeging betekent niet dat een juridische procedure volledig gratis is. Naast de eigen bijdrage kunnen er andere kosten ontstaan.
Denk bijvoorbeeld aan:
- griffierechten;
- kosten van een deurwaarder;
- kosten voor uittreksels en documenten;
- kosten van deskundigen;
- kosten van getuigen;
- een eventuele proceskostenveroordeling.
Voor mensen met een laag inkomen kan soms een lager griffierecht gelden. Uw advocaat kan beoordelen welke regelingen in uw situatie van toepassing zijn.
Wat als uw inkomen inmiddels is gedaald?
Bij een toevoegingsaanvraag wordt normaal gesproken gekeken naar financiële gegevens van twee jaar eerder. Het kan voorkomen dat uw huidige inkomen aanzienlijk lager is, bijvoorbeeld door ontslag, ziekte, een echtscheiding of het beëindigen van een onderneming.
In dat geval kunt u mogelijk een verzoek om peiljaarverlegging doen. De Raad voor Rechtsbijstand beoordeelt dan uw actuelere inkomen en vermogen.
Ook wanneer u in eerste instantie niet in aanmerking komt voor gesubsidieerde rechtsbijstand, is het daarom verstandig om te laten beoordelen of een uitzondering of peiljaarverlegging mogelijk is.
Kan het Juridisch Loket u helpen?
Het Juridisch Loket biedt op zijn website algemene juridische informatie, stappenplannen en voorbeeldbrieven. Voor persoonlijk juridisch advies gelden inkomens- en vermogensvoorwaarden.
Het Juridisch Loket kan:
- uw juridische probleem globaal beoordelen;
- u informeren over mogelijke vervolgstappen;
- helpen bij het schrijven van een brief;
- u doorverwijzen naar een advocaat of mediator;
- bekijken of u mogelijk voor een toevoeging in aanmerking komt.
Het Juridisch Loket behandelt geen volledige gerechtelijke procedures. Wanneer gespecialiseerde bijstand nodig is, wordt u doorgaans doorverwezen.
Heeft u als ondernemer recht op rechtsbijstand?
Voor ondernemers gelden andere aandachtspunten. Een particuliere rechtsbijstandverzekering dekt meestal geen geschillen die verband houden met een onderneming. Hiervoor is doorgaans een zakelijke rechtsbijstandverzekering nodig.
Controleer bij een zakelijke verzekering zorgvuldig welke activiteiten, werknemers, contracten en rechtsgebieden zijn verzekerd. Een polis kan bijvoorbeeld wel dekking bieden voor incassogeschillen, maar niet voor een aandeelhoudersconflict of bedrijfsovername.
Gesubsidieerde rechtsbijstand voor een zakelijk probleem is slechts in bijzondere situaties mogelijk. Daarbij kan onder meer relevant zijn of de onderneming is beëindigd en of het geschil nog rechtstreeks verband houdt met de voormalige onderneming.
Ondernemers doen er daarom verstandig aan niet uitsluitend naar de verzekeringsdekking te kijken. Een juridisch probleem kan gevolgen hebben voor de continuïteit van de onderneming, commerciële relaties en persoonlijke aansprakelijkheid. Tijdig specialistisch advies kan verdere schade voorkomen.
Rechtsbijstand via een vakbond of brancheorganisatie
Bent u lid van een vakbond, beroepsvereniging, consumentenorganisatie of branchevereniging? Dan heeft u mogelijk via uw lidmaatschap recht op juridische ondersteuning.
De voorwaarden verschillen per organisatie. Soms krijgt u alleen telefonisch advies. Andere organisaties bieden ook onderhandelingen, dossierbehandeling of bijstand tijdens een procedure.
Ook hier geldt vaak dat het lidmaatschap al moet bestaan voordat het conflict ontstaat. Controleer daarom de voorwaarden en meld het juridische probleem zo snel mogelijk.
Wat als u geen verzekering of toevoeging heeft?
Heeft u geen rechtsbijstandverzekering en komt u niet in aanmerking voor gesubsidieerde rechtsbijstand? Dan kunt u nog steeds zelf een advocaat inschakelen.
Bespreek vooraf:
- welk uurtarief de advocaat hanteert;
- welke werkzaamheden waarschijnlijk nodig zijn;
- welke bijkomende kosten kunnen ontstaan;
- of een vaste prijs mogelijk is;
- of met een budget per fase kan worden gewerkt;
- welke juridische en financiële risico’s aan de zaak verbonden zijn.
Een advocaat inschakelen betekent niet automatisch dat u moet procederen. In veel gevallen kan een juridisch advies, sommatiebrief of onderhandeling al tot een oplossing leiden. Vroegtijdig advies kan juist voorkomen dat een conflict verder escaleert.
Stappenplan: zo onderzoekt u uw recht op rechtsbijstand
Wilt u weten welke vorm van rechtsbijstand voor u beschikbaar is? Doorloop dan de volgende stappen:
- Controleer uw verzekeringen. Bekijk of u privé of zakelijk een rechtsbijstandverzekering heeft.
- Lees de polisvoorwaarden. Controleer welke modules, uitsluitingen, wachttijden en maximumbedragen gelden.
- Meld het conflict direct. Geef de verzekeraar een duidelijke omschrijving en stuur relevante documenten mee.
- Vraag om een schriftelijke beslissing. Laat de verzekeraar uitleggen waarom een zaak wel of niet wordt behandeld.
- Onderzoek de vrije advocaatkeuze. Vraag bij een procedure of u zelf een advocaat mag aanwijzen.
- Controleer of een toevoeging mogelijk is. Laat uw inkomen, vermogen en de aard van de zaak beoordelen.
- Wacht niet te lang. Juridische termijnen kunnen kort zijn en te laat handelen kan uw positie schaden.
CKH Advocaten helpt u uw mogelijkheden te beoordelen
Of u recht heeft op gefinancierde rechtsbijstand hangt af van uw verzekering, financiële situatie en het juridische probleem. Het is daarom belangrijk om niet alleen naar de kosten te kijken, maar ook naar de inhoud en urgentie van de zaak.
CKH Advocaten ondersteunt ondernemers en particulieren op uiteenlopende rechtsgebieden. Wij kunnen uw juridische positie beoordelen, de mogelijke vervolgstappen bespreken en duidelijkheid geven over de verwachte werkzaamheden en kosten.
Heeft u een juridisch conflict en wilt u weten welke ondersteuning mogelijk is? Neem dan vrijblijvend contact op met CKH Advocaten. Wij bespreken uw situatie en bekijken welke specialist het beste bij uw vraag past.